Obywatelstwo polskie · Projekt UD491 · Legalizacja pobytu

Polski paszport pod nowymi warunkami. Co rząd szykuje dla cudzoziemców

Dłuższy pobyt, polski na poziomie B2, test z wiedzy o Polsce i deklaracja wierności — tak według MSWiA ma wyglądać droga do obywatelstwa polskiego. Projekt trafił do wykazu prac legislacyjnych rządu 27 października 2026 r. To jeszcze nie jest prawo, ale kto planuje wniosek o uznanie za obywatela, powinien już teraz policzyć swoje lata pobytu i sprawdzić certyfikat. Jest też punkt, który budzi poważne wątpliwości konstytucyjne.

Materiał własny — Redakcja emigrante.pl · Opublikowano: 30 października 2026 · Stan prawny: 30 października 2026

Cudzoziemiec przy okienku urzędu składa odcisk palca, na biurku leży paszport, urzędniczka przegląda dokumenty — Materiał własny emigrante.pl · ilustracja AI

Dwie drogi do obywatelstwa, których nie wolno mylić

Ustawa z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1611) przewiduje kilka sposobów nabycia obywatelstwa przez cudzoziemca (art. 4). Dla osoby, która mieszka i pracuje w Polsce, liczą się przede wszystkim dwa — i działają zupełnie inaczej.

Uznanie za obywatela polskiego (art. 30–37) — decyzja wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. Ustawa wylicza warunki; jeśli je spełniasz i nie zachodzi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, wojewoda musi wydać decyzję pozytywną. Stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, sprawę należy załatwić w 6 miesięcy od wpływu wniosku (art. 10 ust. 3a), a od decyzji przysługuje odwołanie do ministra spraw wewnętrznych (art. 10 ust. 4). Tej ścieżki dotyczą zapowiadane zmiany.
Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP (art. 18–29) — Prezydent „może nadać” obywatelstwo. Ustawa nie określa żadnych warunków materialnych, rozstrzygnięcie ma formę postanowienia, a przepisów KPA ani ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi się tu nie stosuje (art. 10 ust. 1). Nie ma odwołania ani skargi do sądu. Wniosek składa się za pośrednictwem wojewody lub konsula (art. 21), a obywatelstwo nabywa się w dniu wydania postanowienia (art. 26). Wpis projektu w wykazie prac rządu nie zapowiada zmian w tym trybie.

Dodatkowo ustawa zna przywrócenie obywatelstwa (art. 38–45) — dla osób, które utraciły je przed 1 stycznia 1999 r. na podstawie dawnych ustaw; decyzję wydaje minister spraw wewnętrznych. Osobną drogą jest repatriacja, do której stosuje się odrębną ustawę o repatriacji (art. 17).

Uznanie za obywatela — warunki, które obowiązują dziś

Art. 30 ust. 1 przewiduje kilka wariantów. We wszystkich pobyt liczy się od uzyskania zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu — nie od dnia przyjazdu do Polski i nie od pierwszej karty pobytu czasowego.

3 lata nieprzerwanego pobytu na jednej z tych podstaw, stabilne i regularne źródło dochodu w Polsce oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego (pkt 1) — wariant podstawowy;
2 lata — dla osoby od co najmniej 3 lat pozostającej w małżeństwie z obywatelem polskim albo dla bezpaństwowca (pkt 2), a także dla osoby z pobytem stałym uzyskanym w związku ze statusem uchodźcy (pkt 3);
1 rok — przy pobycie stałym uzyskanym w związku z polskim pochodzeniem lub Kartą Polaka (pkt 7);
10 lat nieprzerwanego i legalnego pobytu (na dowolnej podstawie), jeżeli dziś masz pobyt stały, rezydenta UE lub prawo stałego pobytu oraz dochód i tytuł do lokalu (pkt 6);
osobne zasady dla małoletnich, których jedno z rodziców jest obywatelem polskim lub odzyskało obywatelstwo (pkt 4 i 5).

Język polski. Wnioskodawca (poza małoletnimi z pkt 4 i 5) musi mieć znajomość polskiego potwierdzoną certyfikatem co najmniej na poziomie B1, wydanym na podstawie art. 11a ustawy o języku polskim, albo świadectwem ukończenia szkoły w Polsce lub szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim (art. 30 ust. 2). Od 1 lipca 2025 r. nie wystarcza świadectwo szkoły policealnej (art. 30 ust. 2a); okres przejściowy dla takich świadectw zakończył się 30 czerwca 2026 r.

Nieprzerwany pobyt ocenia się według art. 195 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach: żadna przerwa nie może przekroczyć 6 miesięcy, a wszystkie łącznie — 10 miesięcy (z wyjątkami, np. przy delegowaniu przez polskiego pracodawcę).

Odmowa jest dziś możliwa tylko w dwóch sytuacjach: gdy nie spełniasz wymogów albo gdy nabycie obywatelstwa stanowiłoby zagrożenie dla obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego (art. 31). Wojewoda pyta o to policję i ABW (art. 36 ust. 2).

B1 i B2 — co to właściwie znaczy

Poziomy pochodzą z Europejskiego systemu opisu kształcenia językowego (ESOKJ) Rady Europy. B1 to poziom „progowy”: rozumiesz główne myśli wypowiedzi na znane tematy (praca, szkoła, czas wolny), radzisz sobie w typowych sytuacjach i potrafisz napisać prosty, spójny tekst. B2 to poziom wyraźnie wyższy: rozumiesz złożone teksty, także dyskusje na tematy specjalistyczne ze swojej dziedziny, rozmawiasz z rodzimymi użytkownikami płynnie i spontanicznie, piszesz szczegółowe teksty i bronisz własnego zdania. Różnica między nimi to zwykle kilkaset godzin nauki.

Certyfikat wydaje Państwowa Komisja do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego po zdaniu państwowego egzaminu (art. 11a ust. 1–3 ustawy o języku polskim, t.j. Dz.U. 2026 poz. 81). Szczegóły egzaminów reguluje dziś rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 14 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 217) — ale z 1 stycznia 2027 r. zostanie ono uznane za uchylone przez ustawę z 30 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 676), która przenosi część zasad do samej ustawy.

Mało znana zmiana: matura w Polsce to od czerwca certyfikat B2

Ustawa z 30 kwietnia 2026 r. już od 9 czerwca 2026 r. zmieniła poziomy certyfikatów wydawanych bez egzaminu (art. 11a ust. 7 ustawy o języku polskim). Teraz: ukończenie w Polsce liceum lub technikum ze świadectwem dojrzałości — B2 (wcześniej B1); studia pierwszego stopnia — B2; studia drugiego stopnia i jednolite magisterskie — C1; doktorat — C2. Wniosek o taki certyfikat składa się do Komisji za pośrednictwem NAWA. Przy dzisiejszym uznaniu za obywatela samo polskie świadectwo szkolne i tak wystarcza — ale jeśli przyszłe przepisy będą wymagały certyfikatu B2, absolwent polskiej szkoły uzyska go bez egzaminu.

Co zapowiada projekt UD491

W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów figuruje „Projekt ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw”, numer UD491. Wpis opublikowano 27 października 2026 r. (wersja 1.0). Organ odpowiedzialny: MSWiA, osoba odpowiedzialna: sekretarz stanu Magdalena Roguska. Planowany termin przyjęcia przez Radę Ministrów: IV kwartał 2026 r. Pole „Status realizacji” jest puste.

Zwróć uwagę: wbrew niektórym doniesieniom prasowym nie chodzi o nową ustawę o obywatelstwie, tylko o nowelizację ustawy z 2009 r. Na dzień publikacji (30 października 2026 r.) nie odnaleźliśmy tekstu projektu w Rządowym Centrum Legislacji — znamy wyłącznie założenia z wykazu. Nie ma więc jeszcze konkretnych liczb, przepisów przejściowych ani daty wejścia w życie.

Element	Jak jest dziś	Co zapowiada projekt
Okres pobytu	Co do zasady 3 lata na pobycie stałym / rezydenta UE (warianty: 2 lata, 1 rok, 10 lat)	„Wydłużenie” minimalnego okresu legalnego zamieszkiwania — o ile, projekt jeszcze nie przesądza
Język polski	Certyfikat co najmniej B1 albo świadectwo szkoły w Polsce	Poziom B2; sposób potwierdzania — nieznany
Test obywatelski	Brak	Egzamin z wiedzy o Polsce
Deklaracja wierności	Brak	Deklaracja wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej (także przy przywróceniu obywatelstwa)
Mieszkanie	Tytuł prawny do zajmowania lokalu (np. najem) — w wariantach z pkt 1 i 6	Tytuł prawny do lokalu i źródła utrzymania dla wszystkich grup wnioskodawców; czy wystarczy najem — projekt nie przesądza
Dochód	„Stabilne i regularne źródło dochodu”, bez kwoty	Określona minimalna wysokość dochodu (samowystarczalność); kwoty brak
Centrum życiowe	Brak takiego wymogu	Centrum życiowe w Polsce i związana z nim rezydencja podatkowa
Odmowa	Niespełnienie wymogów albo zagrożenie dla bezpieczeństwa (art. 31)	Dodatkowe obligatoryjne przesłanki: prawomocne skazanie, mandaty lub grzywny w określonym czasie przed wnioskiem, nieprawdziwe dane we wniosku, fałszywe dokumenty
Wzruszenie decyzji	Tylko w trybach KPA (wznowienie, nieważność), z terminami	Uchylenie decyzji o uznaniu lub przywróceniu obywatelstwa „w każdym czasie”, niezależnie od KPA
Przywrócenie obywatelstwa	Bez terminu na wniosek	Wnioski z art. 38 tylko do 31 grudnia 2030 r.

Problem konstytucyjny: czy można „odebrać” obywatelstwo?

Art. 34 ust. 2 Konstytucji RP stanowi wprost: „Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie”. Obecna ustawa jest z tym spójna — jej rozdział o utracie obywatelstwa przewiduje wyłącznie zrzeczenie się za zgodą Prezydenta RP (art. 46). Żadnego „pozbawienia” obywatelstwa dziś nie ma.

Co innego niż pozbawienie obywatelstwa to wzruszenie wadliwej decyzji wojewody. Ponieważ do uznania za obywatela stosuje się KPA, już dziś decyzję wydaną na podstawie fałszywych dowodów lub w wyniku przestępstwa można uchylić po wznowieniu postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 KPA) — ale tylko przez 10 lat od doręczenia decyzji (art. 146 § 1). Stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 KPA) także ma granice czasowe. Argumentacja zwolenników takich rozwiązań jest prosta: jeśli decyzję uzyskano oszustwem, obywatelstwo nigdy nie zostało skutecznie nabyte.

Projekt idzie dalej: zapowiada własną, niezależną od KPA przesłankę uchylenia decyzji „w każdym czasie”, i to nie tylko za kłamstwo w postępowaniu o obywatelstwo, ale także w dawnych postępowaniach pobytowych i w sprawie Karty Polaka. Bezterminowe odebranie obywatelstwa komuś, kto żyje jako Polak od kilkunastu lat — czasem bez innego obywatelstwa — w praktyce działa jak jego utrata. Takie rozwiązanie trzeba będzie zestawić z art. 34 ust. 2 Konstytucji, a także z zasadą zaufania obywatela do państwa i proporcjonalności. Ostateczna ocena zależy od brzmienia przepisów, których jeszcze nie znamy. Projekt nie dotyczy nadania obywatelstwa przez Prezydenta — tych postanowień wpis w wykazie nie obejmuje.

Co to znaczy dla Ciebie

Spełniasz warunki dziś? Nie czekaj. Projekt nie ma jeszcze przepisów przejściowych. Przy poprzedniej nowelizacji (ustawa z 4 kwietnia 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 622, art. 15 ust. 1) do spraw wszczętych i niezakończonych przed zmianą stosowano przepisy dotychczasowe — to dobry precedens, ale nie gwarancja. Kompletny wniosek złożony przed wejściem nowych przepisów to najbezpieczniejsza pozycja.
Masz certyfikat B1 — złóż wniosek, póki B1 wystarcza. Jeśli do spełnienia warunku pobytu brakuje Ci jeszcze dużo czasu, rozważ przygotowanie do egzaminu na B2. Projekt nie przesądza, czy wcześniej zdobyte certyfikaty B1 zachowają znaczenie.
Skończyłeś szkołę lub studia w Polsce? Dziś świadectwo polskiej szkoły samo potwierdza znajomość języka (poza szkołą policealną). Warto mimo to złożyć do NAWA wniosek o certyfikat bez egzaminu — od czerwca 2026 r. matura i licencjat dają poziom B2.
Licz okres pobytu od właściwej daty. Zegar startuje z dniem uzyskania pobytu stałego, rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu. Lata spędzone na kartach pobytu czasowego liczą się tylko w wariancie 10-letnim. Zapisuj wyjazdy: przerwa ponad 6 miesięcy albo łącznie ponad 10 miesięcy przerywa ciągłość.
Zadbaj o pobyt stały wcześniej. Skoro rząd zapowiada wydłużenie okresu pobytu, każdy miesiąc z pobytem stałym lub rezydenta UE w ręku działa na Twoją korzyść — niezależnie od tego, ile lat ostatecznie wpisze ustawa.
Uporządkuj mieszkanie, dochód i podatki. Pisemna umowa najmu na Twoje nazwisko, udokumentowany dochód i rozliczenie podatkowe w Polsce — to dziś wymogi lub dobre dowody, a według projektu staną się warunkami dla wszystkich.
Uważaj na mandaty i na każdą deklarację w urzędzie. Projekt chce, by mandaty i grzywny z określonego okresu przed wnioskiem prowadziły do obowiązkowej odmowy. A nieprawdziwe dane podane kiedykolwiek — także we wniosku o kartę pobytu — mogą w przyszłości stać się podstawą uchylenia decyzji o obywatelstwie.

Najważniejsza rada: Twój wniosek, Twój pełnomocnik

Nie pozwalaj, żeby wnioski o kartę pobytu, pobyt stały czy zezwolenie składał za Ciebie pracodawca albo agencja i żeby to oni byli Twoim pełnomocnikiem. Po zmianie pracodawcy nikt Cię nie powiadomi o postępowaniu ani o wezwaniu — a nieodebrane wezwanie kończy się pozostawieniem wniosku bez rozpoznania albo decyzją odmowną. Przy obywatelstwie stawka jest jeszcze wyższa: to, co ktoś wpisał w Twoim imieniu w dawnym wniosku pobytowym, może za kilka lat zostać sprawdzone. Własny adres, własny e-mail, własne konto w systemie MOS. Pełnomocnictwo dajesz komuś, kto reprezentuje Ciebie, a nie Twojego pracodawcę.

Na jakie jeszcze wsparcie możesz liczyć, mieszkając i pracując legalnie w Polsce

Nie musisz być obywatelem, żeby korzystać z polskiego systemu wsparcia. Przy legalnym pobycie i oskładkowanej pracy w grę wchodzą m.in.: 800+ na każde dziecko, jednorazowa wyprawka szkolna 300+ z programu Dobry Start, świadczenia rodzinne (zasiłek rodzinny z dodatkami, „becikowe”), program Aktywny rodzic na opiekę nad małym dzieckiem, a z ubezpieczenia w ZUS — zasiłek chorobowy, macierzyński i opiekuńczy, świadczenia wypadkowe i zasiłek pogrzebowy. O uprawnieniu decyduje podstawa pobytu i legalna praca — dlatego porządek w dokumentach pobytowych procentuje na długo przed wnioskiem o paszport.

Powiązane

Podstawa prawna i źródła

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 ze zm.) — art. 34 — tekst
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1611 — art. 4, 10, 17, 18–29, 30–37, 38–45, 46 — tekst jednolity
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP (Dz.U. 2025 poz. 622) — art. 5 (art. 30 ust. 2a), art. 15 — tekst
Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, t.j. Dz.U. 2026 poz. 81 — art. 11a — tekst jednolity
Ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o języku polskim oraz ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (Dz.U. 2026 poz. 676) — art. 1 pkt 2 lit. b i d (w życie 9.06.2026), pozostałe przepisy od 1.01.2027 — tekst
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 lutego 2025 r. w sprawie egzaminów z języka polskiego jako obcego (Dz.U. 2025 poz. 217) — tekst
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1079 — art. 195 ust. 4 — tekst jednolity
Kodeks postępowania administracyjnego, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691 — art. 145, 146, 156, 158 — tekst jednolity
Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów — projekt UD491, wpis z 27.10.2026 — gov.pl
Punkt wyjścia: Wojciech Kubik, „Będzie trudniej o polski paszport”, Dziennik Gazeta Prawna. Założenia projektu sprawdziliśmy we wpisie w wykazie prac Rady Ministrów, a stan obecny — w tekstach jednolitych ustaw.

Na koniec

Polski paszport to wciąż realny cel dla tysięcy cudzoziemców, którzy od lat tu pracują, płacą podatki i wychowują dzieci. Rząd chce ten cel oddalić — ale dopóki projekt nie stanie się ustawą, obowiązują dzisiejsze zasady. Kto ma pobyt stały, dochód, mieszkanie i certyfikat B1, ma dziś przewagę, której za rok może już nie mieć.

Zastanawiasz się, czy już możesz złożyć wniosek?

Napisz do nas w czacie — policzymy Twój okres pobytu, sprawdzimy certyfikat, dochód i tytuł do mieszkania i powiemy, czy wniosek o uznanie za obywatela ma szansę jeszcze na dzisiejszych zasadach. Rozmawiamy po polsku, angielsku, ukraińsku, rosyjsku i hiszpańsku.

lub zadzwoń: +48 539 999 549

Materiał własny emigrante.pl. Ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na dzień 30 października 2026 r. Nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Opisane zmiany są założeniami projektu rządowego, który nie został przyjęty przez Radę Ministrów ani uchwalony — nie są obowiązującym prawem. Wydawca: Dariusz Włodarczyk — Kancelaria, ul. Kuropatwy 34S, 02-892 Warszawa.